Fundir Sögufélagsins í vetur, ársbyrjun 2012 verða í febrúar- og marslok:

Lau. 25. febr. Eyvindarstofa Blönduósi kl. 14 Fyrirlesari: Jón Torfason sagnfræðingur og skjalavörður. 
Jón er að vinna að grein um vísitasíu Gísla Magnússonar biskups í Húnaþing 1758 og hann mun segja fundargestum frá þeirri heimsókn.

Lau. 24. mars Skagaströnd kl. 14 Fyrirlesari: Þorlákur Axel Jónsson sagnfræðingur og menntaskólakennari.

Fundargestir geta keypt sér kaffi að loknum fundi og vonast fundarboðendur til að með samkomunni verði hægt að samþætta sögufróðleik og gestir fái einnig tækifæri til að blanda geði yfir kaffi- eða tebolla.

                        Sumarkveðjur
Kveðja sem barst nýlega í gestabók heimasíðunnar verður okkur í Sögufélaginu tilefni til að rifja upp síðustu misseri og félagatal. 
 
 Um aldamótin 2000 gaf félagið út Ættir Austur-Húnvetninga, í 4 bindum með myndum og nafnaskrá. Formaður félagsins, Elínborg Jónsdóttir kennari á Skagaströnd 1921-2007, átti frumkvæði að þessari útgáfu sem byggði á gögnum frá Magnúsi Björnssyni á Syðra-Hóli en Guðmundur Sigurður Jóhannsson ættfræðingur á Sauðárkróki og fleiri vann síðan að þessari útgáfu.

Í janúar 2010 hittust nokkrir félagsmenn á Blönduósi og héldu aðalfund og fengu síðan fyrirlesara til tveggja funda í fyrravetur. Voru þeir báðir haldnir á Gauksmýri.

Fyrsti fundur nýliðins vetrar var haldinn í Reykjaskóla þangað sem Þór Magnússon kom og fræddi fundarmenn um sögu safnsins og gekk með þeim um safnið.

Aðalfund héldum við í febr. s.l. á Gauksmýri og fengum þangað sem fyrirlesara Braga Guðmundsson prófessor við Háskólann á Akureyri.

Síðasti fundur félagsins var í Heimilisiðnaðarsafninu á Blönduósi. Fræðslufund mátti þann fund kalla: Um Holtavörðuheiði, refil af Vatnsdæla sögu og leiðsögn um Kvennaskólann á Blönduósi og nokkrar umræður um frekari ritun  á sögu skólans.

Félagatal. Ekki hefur verið farið út í sérstaka félagasöfnun eða innheimt árgjald. Fundir hafa verið auglýstir í heimablöðum og með tölvupósti. 
                    Skrifað á 7. degi hörpu, 27. apríl 2011 
    Ingi Heiðmar Jónsson formaður ihjstikill@gmail.com

Sögufélagið Húnvetningur  Fundur verður á

Blönduósi/Heimilisiðnaðarsafninu á sunnudaginn 27.mars kl. 14

Dagskrá breytist:

Tómas Gunnar Sæmundsson: Holtavörðuheiði – leiðarlýsing

Jóhanna Erla Pálmadóttir: Kynning á refli/Vatnsdæla á refli

Kaffi

Aðalbjörg Ingvarsdóttir gengur með fundargestum um Kvennaskólann, rifjar upp sögu hans og hlutverk ásamt Iðunni dóttur sinni sem hugað hefur að sögu skólans í námi sínu.
 – fundarlok áætluð kl. 17

                            Sögufélagið Húnvetningur/IHJ

Sögufélagið Húnvetningur stendur fyrir fundum í vetur með styrk Menningarráðs Norðurlands vestra.

Sögufélagsfundur á Blönduósi sunnudaginn 27. mars kl. 14, sjá hér neðar

            Málþing á laugard. í Aðalbyggingu HÍ stofu 220

Rannsóknarsetur HÍ á Norðurlandi vestra/Lára Magnúsardóttir stendur fyrir þinginu um tengsl akademíunnar við menningartengda ferðaþjónustu

  http://stikill.123.is/blog/record/512519/

 Næsti fundur verður í Heimilisiðnaðarsafninu á Blönduósi sunnudaginn 27. mars kl. 14.00 þar sem fyrirlesarinn,
Jón Torfason, sagnfræðingur og skjalavörður,
mun fjalla um samgöngur í Húnaþingi.
Síðan verður  kaffihlé en að því loknu mun
Aðalbjörg Ingvarsdóttir ganga með fundarmönnum um hús  
Kvennaskólans og fræða.
Tökum daginn frá! 
Sögufélagið Húnvetningur stendur fyrir fundum í vetur með styrk Menningarráðs Norðurlands vestra.

        Á aðalfundi Sögufélagsins flutti Gréta Björnsdóttir skýrslu stjórnar, Valgerður Guðmundsdóttir gjaldkeri flutti yfirlit um fjárhag félagsins og umsvif á árinu, ýmsir póstar komu síðan til umræðu í s. s. áform um að safna efni til bókar um náttúru, söguminjar og mannlíf í Húnaþingi, voru þeir Bragi og Ingibergur tilnefndir til að undirbúa og kanna það mál frekar. Annað sem bar á góma voru áform háskólanemans og Húnvetningsins Iðunnar Vignisdóttur um að safna efni og miðla um Kvennaskólann á Blönduósi. 
        Eftir kaffi flutti Bragi Guðmundsson prófessor við Háskólann á Akureyri erindi um svæðisvitund Húnvetninga, tengill á glærurnar er hér að neðan:   https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=gmail&attid=0.1&thid=12e6bfc1e7f7f9ff&mt=application/pdf&url=https://mail.google.com/mail/?ui%3D2%26ik%3D8ceb33652a%26view%3Datt%26th%3D12e6bfc1e7f7f9ff%26attid%3D0.1%26disp%3Dattd%26zw&sig=AHIEtbRL_NVvHq2Oun3insF5S-TsMYGtmQ&pli=1

 Sögufélagið með sunnudagsfund á Gauksmýri  
    Sögufélagið Húnvetningur stendur fyrir fundum í vetur með styrk Menningarráðs Norðurlands vestra. Næsti fundur verður á Gauksmýri á sunnudaginn 27. febr kl. 15.30 þar sem fyrirlesarinn Bragi Guðmundsson prófessor við háskólann á Akureyri fjallar um óstýrilæti í arfi Húnvetninga og rætur og farvegi húnvetnskrar svæðisvitundar.
Bragi skrifaði ítarlega og góða grein í Húnavöku 2010, rekur sögu handskrifaðra blaða í héraði, fjallar þar um viðfangsefni margra greinarhöfunda og hlut byggðarinnar af mannfjölgun.

Tíðarandinn er stórveldi hann er hinn mikli sáðmaður, sem stráir út frækornum sínum hvað sem hver segir ... – Vér verðum því að gefa fólkinu tækifæri til gleði og skemmtana, það heimtar það, það þarf þess, annars fer það frá oss er fram líða stundir. Tímans raddir um hátt kaup eru háværar, en engu síður um glaðlegt líf. Þar hélt Auðkúluprófastur Stefán M. Jónsson um penna en hann var fæddur um miðja nítjándu öldina.
Húnvetningaljóð, formála Rósbergs G. Snædal fyrir þeim, ýmsar greinar frá síðustu öld, ljóð Ingibjargar Sigurðardóttur og skoðanir margra höfunda  notar Bragi til að skoða svæðisvitund Húnvetninga og afstöðu til búsetu. 
 
Aðalfundur Sögufélagsins verður haldinn sama dag, þ.e. 27. febr. og hefst nokkru fyrr eða kl. 14. Gert er ráð fyrir kaffihléi áður en fyrirlestur Braga hefst kl. 15.30.
Allir áhugamenn eru boðnir velkomnir að Gauksmýri.
 
Sögufélagið Húnvetningur er stofnað 1938 og gaf út nokkur rit undir heitinu Svipir og sagnir um miðja síðustu öld. Það stóð að útgáfu Húnaþings í þremur bindum á seinni hluta aldarinnar þar sem rakin var saga ýmissa félagasamtaka í héraðinu en um síðustu aldamót gaf félagið út Æviskrár Austur-Húnvetninga.  

        Formaður félagsins IHJ setti aðalfundinn með ljóði RGS

     Sögufélagið Húnvetningur 27.02 2011 Aðalfundur kl. 14 og fyrirlestur kl. 15.30 

Velkomnir góðir félagar á þennan aðalfund Sögufélagsins sem við höldum hér á Gauksmýri fyrir árið 2011.

            Í dag langar mig að fara með vers eftir Rósberg Guðnason Snædal, Laxdælinginn sem hvarf úr dalnum eins og flestir dalverjar en hélt áfram að vera Norðlendingur og alltaf Húnvetningur.  Hann sýndi ritsnilld og hugarhlýju þegar hann skrifaði um skáldið og orðhákinn Svein frá Elivogum eða Ólaf Bjarnason frá Stafni sem fæddur var vonda sumarið síðara, það er talið hafa verið 1881. Fyrsta bók Rósbergs heitir Á annarra grjóti, kom út fyrir rúmum 60 árum

            Rósberg var snjall hagyrðingur og gott skáld eins og sjá má af ljóði hans Vor í dalnum

Nú þjóta upp þúfnarindar
og þýðir blása vindar.
Nú gráta gneipir tindar
því golan bræðir snjó.
Á bónda brúnin léttist
og bakið lúna réttist
er fyrst til vorsins fréttist
og fuglar syngja í mó –  

 

– og  fuglar fljúga um geiminn.
Nú fæðast lömb í heiminn
og fótamjó og feiminn
þau fara að kroppa lyng.
Og lækir dansa í drögum.
Nú dafnar hjörð í högum
og svalar svöngum mögum
á sætum nýgræðing. 

 

Og úti er gott að ganga
því grænir vellir anga
og blærinn blítt á vanga
sem barnshönd klappar, hlýr.
Og börnin úti á bala
við blómin ungu hjala.
Nú fagna fegurð dala
allt: fuglar, menn og dýr.

Við hefjum þennan aðalfund með skýrslu stjórnar sem ritari félagsins Gréta Björnsdóttir flytur, reikninga félagsins skýrir gjaldkerinn, Valgerður Guðmundsdóttir, og síðan koma önnur mál. Að loknu kaffi verður síðan fyrirlestur gestsins okkar, Braga Guðmundssonar prófessors við Háskólann á Akureyri.

Sögufélagið Húnvetningur efnir til fundar á Gauksmýri sunnud. 27. febr. kl. 15.30 þar sem fyrirlesarinn Bragi Guðmundsson prófessor við háskólann á Akureyri fjallar um óstýrilæti í arfi Húnvetninga og rætur og farvegi húnvetnskrar svæðisvitundar.

Aðalfundur Sögufélagsins verður haldinn sama dag og hefst nokkru fyrr eða kl. 14. Gert er ráð fyrir kaffihléi áður en fyrirlestur Braga prófessors hefst kl. 15.30.

Allir eru velkomnir að Gauksmýri.

Sögufélagið Húnvetningur efnir til fyrirlesturs á Gauksmýri sunnud. 27. febr. kl. 15.30 þar sem Bragi Guðmundsson prófessor við háskólann á Akureyri fjallar um óstýrilæti í arfi Húnvetninga og rætur og farvegi húnvetnskrar svæðisvitundar.

Aðalfundur Sögufélagsins verður haldinn sama dag og hefst nokkru fyrr eða kl. 14. Gert er ráð fyrir kaffihléi áður en fyrirlestur Braga prófessors hefst.

Velkomin að Gauksmýri.

 

Bragi Guðmundsson prófessor í sagnfræði við Háskólann á Akureyri

„Það óstýrilæti sem þolir jafningja við hlið sér, en ekki höfðingja yfir sér, virðist vera arfur þeirra frá upphafi.“

Hugleiðing um rætur og farvegi húnvetnskrar svæðisvitundar

Íslenskt samfélag hefur gjörbreyst á skömmum tíma. Langflestir búa nú í þéttbýli (einkum við sunnanverðan Faxaflóa), verkaskipting og markaðsbúskapur hefur leyst sveitasamfélagið af hólmi, fjölmenning hefur rutt sér til rúms. Þetta vekur margar spurningar. Hvað liggur til dæmis að baki ætlaðri samvitund Íslendinga sem þjóðar og hvað nærir þá samvitund sem dafnar meðal smærri eininga innan sömu heildar? Er samvitundin fyrst og fremst menningarleg, eða pólitísk, hvílir hún á skýrri sýn til þjóðernis, heimahaga og/eða á öflugri umhverfisvitund? Eða öllu þessu í einhverjum hlutföllum og kannski fleiru til? Í erindinu verður athygli beint að því hvernig Húnvetningar, sem byggja eitt dreifbýlasta og tekjuminnsta hérað landsins, hafa nært og ræktað samvitund sína á liðnum árum sem í samtíma okkar. Farvegirnir til slíks eru bæði miklu fleiri og fjölbreyttari en ætla mætti við fyrstu sýn. 

    Bragi Guðmundsson prófessor við Háskólann á Akureyri verður fyrirlesari á fyrsta fundi félagsins á nýja árinu. Fundurinn verður á Gauksmýri sunnud. 27. febr. kl. 14. og hefst með aðalfundi en að loknu kaffi hefst fyrirlestur Braga sem verður betur auglýstur.

                              Samkoma á Reykjum
          Fyrsti fundur vetrarins  verður í Byggðasafninu á Reykjum í Hrútafirði sun. 28. nóv. kl. 14.
          Þór Magnússon fyrrum þjóðminjavörður greinir frá sögu safnsins og kynnir það fyrir fundargestum. Félagsmenn - sem og allir aðrir sem áhuga hafa - eru hvattir til að koma að Reykjum og eiga saman stund við flóann bláa.
                Kaffiveitingar.
                                       Sögufélagið Húnvetningur

Fornleifarannsóknir í Húnavatnshreppi; Svínavatn, Hólabak, Uppsalir og Öxl:

http://www.hunavatnshreppur.is/static/files/Skyrsla08.pdf
 
– Bólstaðarhlíð og Botnastaðir:

http://www.hunavatnshreppur.is/static/files/Bolstadarhlid%20og%20Botnastadir.pdf

 - Stóradal og Auðkúlu:
http://www.hunavatnshreppur.is/static/files/Storidalur%20og%20Audkula%202009.pdf

 - Sveinsstaðir: http://www.hunavatnshreppur.is/static/files/Sveinsstadir.pdf

 - Hvammur, Hof, Saurbær og Brúsastaðir: 
http://www.hunavatnshreppur.is/static/files/Vatnsdalur09.pdf

Um kvenna-/húsmæðraskóla segir Eyrún Ingadóttir -     

Elín Briem stofnaði fyrsta húsmæðraskólann árið 1897 í húsi iðnaðarmanna við Lækjargötu og starfrækti hann ásamt frænku sinni, Hólmfríði Gísladóttur í nokkur ár. Það er sennilega rétt að miða upphaf húsmæðrafræðslu við það. Einhverjir kvennaskólar voru stofnaðir fyrr en sennilega hafa þeir verið á svipuðum nótum og Kvennaskólinn í Reykjavík sem lagði mest upp úr bóknámi og hannyrðum.

Kvennaskólinn í Reykjavík var stofnaður 1874 kenndi ekki matreiðslu. Hann hélt því sniði á meðan aðrir kvennaskólar breyttust í átt til húsmæðraskóla eftir 1911 þegar framhaldsskólar voru opnaðir stúlkum. Það gerðist t.d. með Kvennaskólann á Blönduósi árið 1923 sem hélt þó nafni sínu.

Árið 1941 komu lög um húsmæðrafræðslu í kaupstöðum og þar segir að tilgangur húsmæðraskólanna sé að veita stúlkum fræðslu og kenna þeim þá tækni sem nauðsynleg væri til að inna af hendi venjuleg heimilisstörf og stjórna heimili. Ný húsmæðrafræðslulög komu árið 1946 og segir í greinargerð að sökum fólksfæðar heimilanna væri nauðsynlegra en nokkru sinni fyrr að störf kvenna væru leyst af hendi af kunnáttu en heimilin væru ekki lengur fær um að veita ungum konum nauðsynlega undirbúningsmenntun til að geta stofnað og rekið heimili. Þar með má segja að hin svokallaða húsmæðrahugmyndafræði hafi fengið vængi þar sem konur litu á heimilin sem eina starfsvettvang sinn eða eins og Helga Sigurðardóttir sagði: „Hjónabandið er engin framfærslustofnun fyrir konur ... Hjónabandið er fjelagsskapur, þar sem að annað hjónanna vinnur inn peninga, en hitt ávaxtar þá – til hagmuna fyrir heimilið...“

Saga húsmæðrafræðslunnar er stórmerkileg. Frumkvöðlarnir lögðu mikla áherslu á að kenna konum þrifnað, næringu og meðferð ungbarna. Elín Briem reið á vaðið með Kvennafræðaranum 1889 og hún var mikill frumkvöðull. Ótrúlegur fjöldi ungra kvenna fór í húsmæðraskóla á árabilinu 1945-1975 en heimilistækjabyltingin sem byrjaði í stríðinu átti að ég held ekki sérstaka málsvara í húsmæðraskólunum. Húsmæðraskólakennarar kenndu ýmsar nýjungar í matargerð og heimilishaldi. Þeir hafa eflaust tekið fagnandi öllum þeim tækjum og tólum sem léttu þeim störfin.

Margt ber á góma á Gammabrekku, samskipta- og tilkynningasíðu sagnfræðinga. Áhugamenn um húnvetnska sögu sjá hér að neðan hugrenningar Stefáns Pálsson sagnfræðings um húsmæðra- og kvennaskóla. IHJ 

Sælt veri fólkið

Án þess að vilji trufla stórskemmtilegar orðaskylmingar síðustu daga hér á póstlistanum, um hinar stóru spurningar sagnfræðinnar og mörkin milli góðs og ills - langar mig að fá að slá upp í fjölfróðum Gammabrekkungum, varðandi sögu húsmæðrakennslu á Íslandi.

Mér sýnist að hefð sé fyrir því að miða upphaf formlegrar húsmæðrakennslu/hússtjórnarkennslu við það þegar Elín Briem stofnaði húsmæðraskóla í Rvík 1897. Það er mjög snemmt ef horft er til þess að Danir telja fyrsta húsmæðraskólann sinn stofnaðan rétt um 1880 og raunar hafi fyrsti eiginlegi húsmæðraskólinn þar sem saman fór bóklegt og verklegt nám ekki orðið til þar í landi fyrr en á tíunda áratug nítjándu aldar.

Hér flækir það hins vegar málin að Danirnir virðast gera mjög skýran greinarmun á húsmæðraskólum annars vegar en kvennaskólum hins vegar. Kvennaskólarnir eiga sér vitaskuld lengri sögu. Íslendingar virðast mér hins vegar blanda þessum tveimur hugtökum saman. Þannig hvarf Elín Briem frá húsmæðraskólanum í Rvík til að taka við kvennaskólanum á Blönduósi. Og væntanlega hefur námsefnið í skólunum verið um margt svipað. Námsmeyjarnar í kvennaskólunum lærðu ýmsar hússjórnariðnir, s.s. hannyrðir og fleira sem húsfreyjum var hollt að kunna.

En Danir (og væntanlega fleiri grannþjóðir) fjalla um húsmæðraskólana sem módernískt fyrirbæri, þar sem leitast var við að tæknivæða og auka skilvirkni húsmóðurstarfsins, ekki hvað síst í ljósi nýrrar þekkingar á bakteríum (hreinlætismál) og vítamínum (matreiðsla), auk hugmynda um vísindalega stjórnun. Húsmæðraskólarnir voru hámódernískar stofnanir í þeim skilningi að þar var lögð áhersla á tímamælingar, framleiðni, afköst og líkamsbeitingu. Slíkir skólar urðu svo einhver öflugasti útbreiðslumiðillinn þegar kom að tæknivæðingu heimilanna, s.s. varðandi gas- og rafmagnstæki.

Ég velti því þess vegna fyrir mér, hvenær við höfum byrjað að sjá húsmæðrakennslu í þessum danska skilningi hér á Íslandi? Hvenær fóru húsmæðraskólar og aðrar menntastofnanir sem létu sig hússtjórnarmálefni varða að tileinka sér móderníska hreinlætisstaðla og næringarfræði? Hvenær fóru svona stofnanir að kappkosta að búa yfir nýjasta og flottasta tækjabúnaðinum: rafmagnseldavélum, ryksugum, kælitækjum o.s.frv.? Hvenær skyldi t.d. fyrsti grunnskólinn hafa verið reistur eða komið sér upp hátækni-heimilisfræðistofu? Var það í Austurbæjarskólanum 1930? Melaskólanum 1946? Eða enn síðar?

Hvert á áttaviltur sagnfræðingur að snúa sér í þessum vangaveltum?

Kveðjur frá Norðfirði,
Stefán Pálsson

                                Fyrirlestur

CAFÉ Bjarmanesi Skagströnd sunnud. 13. júní kl.14-15

Sagt frá og lesið upp úr nýfundnum ferðalýsingum Bandaríkjamannsins

            S.S. Howland

                    frá ágústmánuði 1873.

Karl Aspelund, doktorsnemi í mannfræði við Boston University segir frá fundi sínum á ferðadagbók Howlands, sýnir fjölmargar myndir og les upp úr ferðalýsingum frá Húnavatnssýslunni 2.-17. ágúst 1873. Howland, sem var fyrstur Bandaríkjamanna til að ferðast um Norðurland, kynntist Jósep Skaftasyni lækni á Hnausum, lærði skyrgerð hjá Elínborgu Friðriksdóttur í Víðdalstungu, kannaði Borgarvirki í fylgd Péturs Kristóferssonar, óðalsbóndans á Stóruborg og svaf undir líkkistu í Bólstaðarhlíð þar sem hann og skemmti sveitungunum með hníf sínum, flugustöng og slátrunaraðferðum.